علوم موسوم به بيتالحكمه داير كرد، كه شامل كتابخانه و رصدخانهاي بود. از زمان تأسيس موزيوم اسكندريه (نك نيمهٴ اول سدهٴ سوم ق م) به بعد، اين مهمترين اقدام در اين زمينه به شمار ميرفت. رصدخانهٴ ديگري هم در دشت تدمر بنا كرد. منجمان او ميل منطقةالبروج1 را معادل'33 °23 حساب كردند و جدولهايي از حركات سيارات ترتيب دادند. او فرمان داد تا دو بار يك درجهٴ نصفالنهار زمين را اندازه بگيرند و يكي از آنها در نزديكي تدمر صورت گرفت (يك درجه 2/3 56 ميل، از اين قرار محيط زمين = 20,400 ميل، قطر = 6,500 ميل). برايش نقشهٴ بزرگي از كرهٴ زمين ترسيم كردند.2 حكما، نحويان، محدثان، فقها، رياضيدانان، پزشكان، علماي احكام نجوم و كيمياگران را تشويق كرد.
احمد بن سيرين
خوابگزار مأمون (خليفه از 813 تا 833). مؤلف مسلمان رسالهاي در خوابگزاري، در 304 فصل، بر اساس مآخذ مصري، هندي و ايراني. اين رسالهٴ عربي ظاهراً مفقود شده، ولي يوناني آن در دست است. متن يوناني را لئو توسكوس3 در 1176 به لاتيني ترجمه كرده است.4
احتمالاً احمد بن سيرين همان ابومعشر است (نك فقرهٴ ج). در اواسط خلافت مأمون، ابومعشر حدود 40 سال داشت. در يك چاپ عربي از كتاب احمد بن سيرين (بولاق، 1868) نام او محمد آمده است. چاپ لاتيني اثر احمد، فرانكفورت، 1577، مؤلف را Apomasar ناميده كه احتمالاً تحريف نام ابومعشر است. اين موضوع محتاج تحقيقات بيشتري است.
نظّام
در 854 درگذشت. يكي از برجستهترين حكماي معتزلي. استاد جاحظ، او را بيشتر به خاطر نظريهاش راجع به خلقت ذكر ميكنم: آدم و ذريهاش، به يك دفعه خلق شدهاند، ولي به توالي بر روي زمين ظاهر ميشوند. مقايسه شود با نظريهٴ آفرينش بالقوهٴ قديس اوگوستين (نيمهٴ اول سدهٴ پنجم).5